Tezim için kaç kişi gerekiyor?

Önce şu tek sayıyı unut

Son iki yılın psikoloji tezlerine baktık. Örneklem büyüklüğünü özetinde yazan 3.305 tezin ortancası 336 kişi. Yani tezlerin yarısı bunun altında, yarısı üstünde.

Şimdi bu sayıyı bir kenara bırak. Çünkü doğru soru “kaç kişi” değil — “ne tür bir çalışma yapıyorsun”. İkisi aynı soru sanılıyor, değil.

Asıl belirleyici: araştırma tasarımı

Aynı alanda, aynı yıllarda yazılmış tezler. Aralarındaki fark 5 kat:

Kesitsel çalışma — herkese aynı anda anket veriyorsun, değişkenler arasındaki ilişkiye bakıyorsun. En kalabalık grup bu ve en çok kişi burada gerekiyor: ortanca 381 kişi. Sebebi basit — ilişki aramak için yeterli çeşitlilik lazım.

Deneysel çalışma — bir gruba bir şey uyguluyorsun (terapi, eğitim, müdahale), diğerine uygulamıyorsun, ikisini karşılaştırıyorsun. Ortanca 80 kişi. Çok daha az, çünkü her katılımcı çok daha pahalı: oturumlar, ölçümler, takip.

Nitel çalışma — az kişiyle derinlemesine görüşüyorsun. Ortanca 152 kişi, ama aralık çok geniş (35–386); nitelde sayı zaten hedef değil, veri tekrar etmeye başlayınca duruluyor.

İkinci belirleyici: kiminle çalıştığın

Kime ulaşacağın da sayıyı değiştiriyor. Klinik hasta grubu ile çalışan tezlerde ortanca 128 kişi — üniversite öğrencisi ile çalışanların (391) neredeyse üçte biri. Hastaneden izin almak, tanı ölçütünü karşılayan kişi bulmak ve etik süreç bunu zorlaştırıyor.

Yani “az kişiyle çalışmışsın” eleştirisi her zaman haklı değil. Kiminle çalıştığın, kaç kişiye ulaşabileceğini baştan belirliyor.

Üçüncü belirleyici: yapacağın analiz

Karmaşık analizler daha çok kişi istiyor. En uçtaki yapısal eşitlik modeli: ortanca 430 kişi. Bu analiz aynı anda çok sayıda ilişkiyi birlikte test ettiği için veriye aç.

Not: aşağıdaki sayılar “bu analiz için bu kadar gerekir” demek değil. Bu analizleri yapmış tezlerin kaç kişiyle çalıştığını gösteriyor — sebep değil, birliktelik.

Yüksek lisans mı, doktora mı?

Beklenenin tersi bir tablo var. Doktora tezlerinde ortanca 288 kişi, yüksek lisansta 340. Doktoranın daha kalabalık olmasını beklerdin.

Sebep, doktora tezlerinin ikiye ayrılması: bir kısmı deneysel ve uzun soluklu çalışmalar (az kişi, derin ölçüm), bir kısmı çok geniş taramalar. Ortanca ikisinin arasında kalıyor.

Peki senin sayın kaç?

Dürüst cevap: bu sayfa onu söyleyemez. Buradaki sayılar “benzer tezlerde şu kadar kişiyle çalışılmış” demek; “sen şu kadar toplamalısın” demek değil.

Senin sayını belirleyen şey güç analizi. Adı korkutucu ama fikri basit: aradığın farkın ne kadar küçük olduğunu tahmin ediyorsun, sonra “bu kadar küçük bir farkı gözden kaçırmamak için kaç kişi lazım?” sorusunu hesaplıyorsun. Fark ne kadar küçükse o kadar çok kişi gerekiyor.

Buradaki sayılar güç analizinin yerine geçmez, ama iki işe yarar: danışmanına gitmeden önce büyüklük sırasını bilirsin (80 mi 400 mü), ve önerdiğin sayı benzer tezlerden çok saparsa bunu fark edersin.