İki ölçeğin puanlarını karşılaştırabilir miyim?

Kısa cevap

Aynı kavramı (ör. yaşam doyumu, benlik saygısı, bağlanma) ölçen iki farklı ölçeğin ham puanlarını yan yana koyup “bu grup diğerinden daha yüksek çıktı” demek yanıltıcı. Karşılaştırabileceğin şey ilişkilerin yönü ve gücü — ortalamaların kendisi değil.

Neden ham puanlar karşılaştırılamaz?

İki ölçek aynı kavramı ölçse bile üç şekilde farklılaşıyor:

• Madde sayısı ve puanlama aralığı. On maddelik bir ölçekte 35 puan ile otuz maddelik bir ölçekte 35 puan apayrı şeyler.
• Madde içeriği. İki “doyum” ölçeği bile farklı yönlere ağırlık verebiliyor — biri güven ve bağlılığa, diğeri gündelik memnuniyete odaklanabiliyor.
• Örneklem farkı. Ölçekler farklı popülasyonlarda geliştirilmiş ve normlandırılmış olabiliyor.

Bu yüzden “Ölçek A’da ortalama 42, Ölçek B’de 38” demek hiçbir şey anlatmıyor — hangi ölçeğin daha “iyi” ya da katılımcıların daha memnun olduğu sonucuna varamazsın.

Ne karşılaştırılabilir?

• İlişkinin yönü: her iki çalışmada da X ile Y arasında pozitif mi negatif mi ilişki bulunmuş.
• İlişkinin gücü: korelasyon katsayısı ya da etki büyüklüğü (Cohen’s d, eta kare) düzeyinde “zayıf / orta / güçlü” kıyası.
• Anlamlılık örüntüsü: her iki çalışmada da hipotez desteklenmiş mi desteklenmemiş mi.

Bunlar, hangi ölçeğin kullanıldığından bağımsız olarak yorumlanabilen, göreli bilgiler.

Aynı ölçeği kullanan çalışmalarla kıyas

Karşılaştırdığın çalışma senin kullandığın ölçeğin aynısını kullanmışsa, ortalamaları ve standart sapmaları doğrudan kıyaslayabilirsin — bu meşru ve tartışma bölümünde sık yapılan bir şey. Kontrol etmen gereken tek şey ölçeğin aynı sürüm (kısa form/tam form, hangi uyarlama) olması.

Standart puana (z-skor) çevirmek yardımcı olur mu?

Kısmen. Z-skor, bir puanı kendi örnekleminin ortalama ve standart sapmasına göre ifade ediyor — “bu kişi kendi grubunun ortalamasının ne kadar üstünde/altında” sorusuna cevap veriyor. Bu, farklı ölçekleri aynı birimde ifade etmeye yaklaştırıyor.

Ama sihirli bir çözüm değil: ölçeklerin farklı şeyleri farklı hassasiyette ölçtüğü gerçeği duruyor. Z-skor kullanacaksan bunu yöntem bölümünde açıkça yaz ve sonucu ihtiyatla yorumla.

Jüri ne sorar?

“Bu iki ölçeği neden aynı potada değerlendirdin?”

İki farklı ölçeğin ham puanlarını yan yana koyduysan bu soru gelir. Kıyasının ilişki yönü/gücü düzeyinde olduğunu göstermen gerekiyor.

“Karşılaştırdığın çalışma aynı ölçeği mi kullanmış?”

Aynıysa doğrudan kıyas savunulabilir; farklıysa yalnızca örüntü düzeyinde kıyas yapman beklenir.

İlgili sayfalar

• Bulguları yaz ve savun — tartışma bölümünde literatürle konuşma.
• Ölçek rehberleri — ölçek aileleri sayfalarında bu uyarı ölçeğe özel örneklerle var.