Rehber
Ölçek kullanım izni nasıl alınır?
Veriyi toplamadan önce halledilmesi gereken iş.
Bu yazı sıfırdan başlıyor.
İzin gerçekten gerekiyor mu?
Evet. Ölçekler telif korumalı. Türkçeye uyarlanmış bir ölçeği kullanacaksan, uyarlamayı yapan akademisyenden izin istemen gerekiyor.
Bunu çoğu kişi veriyi topladıktan sonra öğreniyor. O noktada iki kötü seçenek kalıyor: ya izinsiz veriyle devam edip jüride sorun yaşamak, ya baştan toplamak. İkisi de gereksiz — mail bir akşamda yazılıyor.
Ne zaman istemeliyim?
Sıra şöyle işliyor:
- Ölçeğini seçiyorsun
- İzin maili atıyorsun ve cevabı bekliyorsun
- Etik kurula başvuruyorsun — izin yazışması dosyaya giriyor
- Onay çıkınca veri toplamaya başlıyorsun
Yani izin, etik kuruldan önce geliyor. Çoğu etik kurul, ölçek izni olmayan başvuruyu eksik sayıp geri gönderiyor.
Kime yazacağım?
Ölçeği Türkçeye uyarlayan kişiye. Orijinal yazara değil — Türkçe sürümün hakları uyarlamayı yapanda.
Kişiyi bulmanın yolu:
- Ölçeğin Türkçe uyarlama makalesini bul (DergiPark, Google Akademik)
- Makalenin ilk sayfasında sorumlu yazar ve e-posta adresi yazar
- Adres eskiyse akademisyenin üniversite sayfasından ya da YÖK Akademik’ten güncelini bul
Ölçeğin birden fazla Türkçe uyarlaması olabiliyor. Hangisini kullanacaksan onun yazarına yaz; ikisine birden yazma.
Ne yazacağım?
Kim olduğun, ne çalıştığın, hangi ölçeği neden istediğin. Üç paragraftan uzun olmasın. Şablon:
Konu: [Ölçek adı] kullanım izni talebi — yüksek lisans tezi
Sayın Prof. Dr. [Ad Soyad],
Ben [Üniversite] [Anabilim Dalı] yüksek lisans öğrencisi [Ad Soyad]. Danışmanım [Unvan Ad Soyad] ile birlikte “[tezinin başlığı]” başlıklı tez çalışmamı yürütüyorum.
Çalışmamda Türkçeye uyarlamasını yaptığınız [Ölçek adı] ölçeğini kullanmak istiyorum. Örneklemim [kim, yaklaşık kaç kişi] olacak ve veriler yalnızca bu tez kapsamında, akademik amaçla kullanılacak.
Ölçeği kullanmam için izninizi rica ediyorum. Ölçeğin uygulama ve puanlama yönergesini paylaşmanız mümkünse çok memnun olurum.
Saygılarımla,
[Ad Soyad] · [e-posta] · [telefon]
Danışmanının adını yazmayı unutma — mailin ciddiye alınma oranını belirgin şekilde artırıyor.
Cevap gelmezse ne olacak?
İki hafta bekle, sonra kibar bir hatırlatma at. Yine gelmezse seçeneklerin var:
- Aynı yapıyı ölçen başka bir ölçeğe geç — çoğu kavramın birden fazla Türkçe ölçeği var
- Uyarlamayı yapan ikinci yazara yaz (makalede birden fazla yazar varsa)
- Danışmanına söyle — akademisyenler birbirine daha kolay ulaşıyor
Gönderdiğin maili ve varsa cevabı sakla. Cevap gelmese bile izin talebinde bulunduğunu belgelemek işine yarar.
Ücretli ölçekler var mı?
Var. Ölçeklerin bir kısmı ticari lisansla dağıtılıyor ve kullanım için ücret ödemen gerekiyor. Bazıları ayrıca kullanıcı yetkinliği istiyor — yani ölçeği herkes uygulayamıyor, belirli bir eğitimi almış olman gerekiyor.
Ölçeği seçmeden önce bunu kontrol et. Danışmanına ya da bölümdeki başka bir hocaya sormak en hızlı yol; ücretli bir ölçeği tez bütçesinde hesaba katmamak sonradan can sıkıyor.
Sık yapılan üç hata
Veriyi toplayıp sonra izin istemek
En yaygını. İzin gelmezse elindeki veri kullanılamaz hale geliyor.
Ölçeği izinsiz tezin ekine koymak
Ölçek maddelerini tezin ekinde yayımlamak ayrı bir izin gerektiriyor ve çoğu uyarlama yazarı buna sıcak bakmıyor — çünkü maddeler yayılınca ölçeğin geçerliği zedeleniyor. İzin metninde bunu ayrıca sor.
Yanlış kişiye yazmak
Orijinal yazara yazıp Türkçe uyarlamacıyı atlamak. Türkçe sürüm için gereken izin uyarlamayı yapandan gelir.
Sırada ne var?
İzin geldiyse bir sonraki durak etik kurul. O da veri toplamadan önce halledilmesi gereken bir iş.