Kayıp veri ne yapmalıyım?

Kısa cevap

Katılımcılar bazı maddeleri boş bıraktıysa üç seçeneğin var: o katılımcıyı çıkarmak, o analizden çıkarmak, ya da eksik değeri hesaplayarak doldurmak. Hangisinin uygun olduğu ne kadarının eksik olduğuna bağlı.

Yapılmayacak tek şey: boş hücreyi 0 ile doldurmak. 0 gerçek bir cevap gibi işlenir, ortalamayı bozar ve ters madde çevirme formülünü sakatlar.

Ne kadar eksik “çok”?

Yaygın bir pratik kural: bir katılımcının belirli bir ölçekteki maddelerinin %10–20’sinden azı boşsa, o ölçek puanını kalan maddelerin ortalamasından hesaplamak kabul görüyor (madde ortalaması yöntemi). Örneğin 20 maddelik bir ölçekte 2–3 boş madde varsa puan yine hesaplanabilir.

Ölçeğin büyük kısmı boşsa (yarıdan fazlası, tamamı), o katılımcının o ölçekteki puanını hesaplamaya çalışmak yanıltıcı olur — o katılımcıyı o analizden çıkarmak daha dürüst.

Bir katılımcı bütün ölçekleri büyük ölçüde boş bırakmışsa (dikkatsiz ya da yarım bırakmış katılım), onu tümden çıkarmak gerekiyor — bu zaten veri temizliği adımının bir parçası.

Eksiklik rastgele mi?

İdeal durumda maddeler rastgele boş kalır — katılımcı sayfayı atlamış, bir soruyu görmemiş. Ama bazen eksiklik bir örüntü taşır: hassas bir soruyu (gelir, cinsel yaşam, travma) sistematik olarak çok kişi boş bırakmışsa, o boşluk rastgele değil ve bilgi taşıyor.

Tez düzeyinde bunu formal olarak test etmen beklenmeyebilir, ama belirli bir maddede alışılmadık ölçüde çok boşluk varsa bunu fark et ve tartışma bölümünde belirt. Çevrimiçi anketlerde o soruyu zorunlu yapmak da bu sorunu baştan azaltıyor — ama her soruyu zorunlu yapmanın da bedeli var.

Kararı ne zaman vermeli?

Kayıp veri kuralını analiz sonuçlarına bakmadan önce belirle. “Bu katılımcıyı çıkarırsam sonuç anlamlı çıkıyor” diye katılımcı ekleyip çıkarmak — analizin en sık eleştirilen yerlerinden. Bir kural yaz, herkese uygula, sonuç ne çıkarsa onu raporla.

Jüri ne sorar?

“Eksik verileri nasıl ele aldın?”

Kaç katılımcı/madde eksikti, hangi kuralı uyguladın, bu kararı ne zaman verdin — bunları anlatabilmen gerekiyor.

“Kaç katılımcıyı çıkardın ve neden?”

Örneklem sayısındaki her düşüşün bir açıklaması olmalı: dikkat kontrolü, aşırı eksik veri, çok hızlı doldurma.

İlgili sayfalar

• Veriyi topla — veri temizliği adımının tamamı.
• Ters madde nedir — boş hücreyi 0 saymak bu formülü de bozuyor.