Cronbach alfam düşük çıktı

Önce şunu söyleyelim

Bu sayfaya muhtemelen analizi yeni yaptın ve ekranda beklediğinden küçük bir sayı gördüğün için geldin. İlk düşüncen “veriyi baştan mı toplasam” olabilir.

Büyük ihtimalle gerekmeyecek. Düşük alfanın en sık sebebi veri girişinde atlanan tek bir adım ve düzeltmesi birkaç dakika sürüyor. Gerçekten düşükse de bu, tezi bitiren bir şey değil — nasıl yazacağını aşağıda anlatıyoruz. Önce sayının ne anlama geldiğini konuşalım, çünkü çoğu panik oradan çıkıyor.

Cronbach alfa neyi ölçüyor?

Bir ölçekte birden çok soru var ve hepsinin aynı şeyi ölçmesi bekleniyor. Cronbach alfa şunu soruyor: bu sorular gerçekten birlikte mi hareket ediyor?

Günlük bir benzetme: aynı odayı ölçmek için beş kişiye metre veriyorsun. Beşi de birbirine yakın sayılar söylüyorsa ölçüm tutarlıdır. Biri “üç metre”, biri “on iki metre” diyorsa bir sorun var — ama sorunun ne olduğunu bu bilgi tek başına söylemiyor.

Buradan çıkan iki şey var. Birincisi, alfa kişilerin güvenilirliğiyle değil, ölçeğin iç tutarlılığıyla ilgili — katılımcıların yalan söyleyip söylemediğini göstermiyor. İkincisi, ve daha önemlisi: alfa yüksek olması ölçeğin doğru şeyi ölçtüğü anlamına gelmiyor. Beş kişi de odayı tutarlı biçimde yanlış ölçüyor olabilir. Doğru şeyi ölçüp ölçmediği geçerlik denen ayrı bir konu ve alfa onun kanıtı değil. Jüri bu ayrımı sever.

“Düşük” ne demek?

Yaygın olarak 0,70 eşiği kullanılıyor: bunun üstündeki değerler genelde kabul edilebilir sayılıyor. Ama bu bir kanun değil, zamanla yerleşmiş bir alışkanlık. Değerin ne kadar kabul edilebilir olduğu ölçeğin kaç maddeli olduğuna, hangi alanda çalıştığına ve neyi ölçtüğüne göre değişiyor.

Pratikte iki şeyi bilmen yeterli. Bir: 0,69 ile 0,71 arasında anlamlı bir fark yok, eşiğin bir tık altına düşmek nitel bir kopuş değil. İki: senin bölümünde ve danışmanının beklentisinde bu eşiğin nasıl yorumlandığını sor — bu, alanına göre değişen bir şey ve cevabı en hızlı danışmanından alırsın.

Neden düşük çıkar? — sırayla kontrol et

1. Ters maddelerin puanı çevrilmemiş

Açık ara en sık sebep bu. Çoğu ölçekte bazı maddeler ters yönde yazılıyor: ölçek genel olarak “kendimi iyi hissediyorum” diye sorarken arada bir “kendimi kötü hissediyorum” maddesi oluyor. Bu maddelerin puanının analiz öncesinde çevrilmesi gerekiyor — 5 verdiyse 1, 4 verdiyse 2 sayılacak.

Çevirmezsen o maddeler diğerlerinin tam tersi yönde hareket ediyor ve alfa çöküyor. En kötü tarafı: program sana hata vermiyor, sessizce yanlış sonuç veriyor.

Nasıl anlarsın: güvenirlik analizinde madde-toplam korelasyonlarına bak. Bir maddenin değeri eksi işaretliyse, o madde neredeyse kesinlikle çevrilmemiş bir ters maddedir. Hangi maddelerin ters olduğunu uyarlama makalesinden doğrula — internetteki tablolara güvenme.

Çevirme formülünü, kontrol yöntemini ve en sık yapılan çevirme hatalarını ayrı bir sayfada anlattık.

2. Alt boyutlu bir ölçeğin tamamına tek alfa hesapladın

Bazı ölçekler tek bir şeyi değil, birkaç ayrı şeyi ölçüyor ve ayrı ayrı puanlanıyor. Böyle bir ölçekte bütün maddeleri tek torbaya koyup alfa hesaplarsan, farklı şeyleri ölçen maddeleri birbiriyle tutarlı olmaya zorlamış olursun — ve doğal olarak düşük çıkar.

Ne yapmalı: alfayı her alt boyut için ayrı hesapla ve tezde ayrı ayrı raporla. Ölçeğin alt boyutu var mı, hangi madde hangi boyuta ait — bunu da uyarlama makalesinden öğren.

3. Ölçek zaten az maddeli

Alfa, madde sayısına doğrudan bağlı: madde azaldıkça alfa düşme eğiliminde. Dört beş maddelik kısa bir ölçekte eşiğin biraz altında bir değer görmen, ölçeğin bozuk olduğu anlamına gelmiyor. Bu, ölçeğin doğasından geliyor ve tezinde böyle yazılabilir.

4. Örneklemin birbirine çok benziyor

Alfa, insanlar arasındaki farklılıktan besleniyor. Herkesin neredeyse aynı cevabı verdiği bir grupta hesaplanacak fark kalmıyor ve değer düşüyor. Tek bir sınıftan, tek bir kurumdan ya da çok dar bir gruptan veri topladıysan bu ihtimali göz önünde bulundur.

Aynı mantık ters yönde de işliyor: çok çeşitli bir örneklemde aynı ölçek daha yüksek alfa verebiliyor. Yani alfa ölçeğin sabit bir özelliği değil, senin verine ait bir sonuç. Tezinde “ölçeğin alfası şudur” değil, “bu çalışmada şu bulunmuştur” diye yazılmasının sebebi bu.

5. Katılımcılar maddeleri anlamadan işaretlemiş

Anket paketi uzunsa, katılımcı yorulup rastgele işaretlemeye başlayabiliyor. Çevrimiçi toplanan veride bu daha da sık. Belirtisi: çok kısa sürede tamamlanmış formlar, baştan sona aynı seçeneğin işaretlenmesi. Böyle formları veri temizliğinde çıkarabilirsin — ama bunu alfayı düzeltmek için değil, önceden belirlediğin bir kurala göre yapman gerekiyor ve kaç form çıkardığını tezde yazman gerekiyor.

⛔ Alfayı yükseltmek için madde atma

Güvenirlik analizi çıktısında sana yardımcı olmaya çalışan bir sütun var: “bu madde silinirse alfa şu olur”. Orada eşiğin üstüne çıkan bir satır görmek çok cazip. İki madde atıyorsun, değer yükseliyor, sorun çözülmüş görünüyor.

Çözülmüyor. Üç şey oluyor:

1. Elindeki artık o ölçek değil. Ölçeğin Türkçeye uyarlanmış hâli belli sayıda maddeden oluşuyor ve geçerliği o bütün üzerinden gösterilmiş. Madde çıkardığında, izin aldığın ve kaynak gösterdiğin araçtan farklı bir şey kullanmış oluyorsun.
2. Karşılaştırılabilirliğini kaybediyorsun. Tartışma bölümünde bulgularını başka çalışmalarla kıyaslayacaksın. Onlar tam ölçeği kullanmışken sen kırpılmış bir sürümü kullandıysan, o kıyas zemini kalmıyor.
3. Veriye bakarak karar vermiş oluyorsun. Hangi maddenin atılacağını sonucu iyileştirsin diye seçmek, sonucu istediğin yöne çekmek demek. Jüri bunu “alfayı yükseltmek için ne yaptın” sorusuyla açar ve cevabı savunması zordur.

Tek meşru istisna: madde-toplam korelasyonu eksi çıkan bir madde bulduysan, bu maddeyi atmak değil çevirmeyi atladığını fark etmek anlamına geliyor. Yukarıdaki birinci maddeye dön.

Ne yapmalı — adım adım

1. Uyarlama makalesini aç. Ölçeğin kaç maddeli olduğunu, hangi maddelerin ters olduğunu ve alt boyutu olup olmadığını oradan doğrula. Bu üç bilgi olmadan aşağıdaki adımlar yapılamıyor.
2. Ters maddeleri çevir, analizi tekrarla. Vakaların çoğu burada bitiyor.
3. Alt boyut varsa alfayı boyut boyut hesapla, tek bir toplam alfa yerine.
4. Madde-toplam korelasyonlarına bak. Hâlâ eksi ya da sıfıra çok yakın bir madde varsa, o maddenin katılımcılar tarafından nasıl anlaşılmış olabileceğini düşün — ve bunu sınırlılık olarak yaz, sessizce atma.
5. Danışmanına söyle. Bölümde o ölçek daha önce kullanıldıysa aynı durumu yaşayan biri vardır. Bu, saklanacak bir şey değil.

Hâlâ düşükse tezinde nasıl yazarsın?

Bütün adımları yaptın ve değer hâlâ eşiğin altında. Bu noktada yapılacak şey onu gizlemek değil, yazmak. Üç parçalı bir cümle kuruyorsun: değeri raporla, muhtemel sebebini söyle, yorumunu buna göre yumuşat.

Yöntem bölümünde: “Bu çalışmada ölçeğin iç tutarlılık katsayısı [değer] olarak hesaplanmıştır.” — “ölçeğin alfası” değil, “bu çalışmada”.

Sınırlılıklar bölümünde: “Ölçeğin bu örneklemdeki iç tutarlılık katsayısı yaygın olarak kullanılan eşiğin altında kalmıştır. Bu durumun ölçeğin az maddeli olmasından ve örneklemin görece benzer bir gruptan oluşmasından kaynaklanmış olabileceği düşünülmektedir. Bu ölçeğe dayanan bulgular bu sınırlılık göz önünde bulundurularak yorumlanmalıdır.”

Bu paragraf jüriye iki şey söylüyor: sorunun farkındasın ve ne olduğunu anlıyorsun. Fark etmemiş görünmek ya da örtmüş olmak, düşük bir değerden çok daha kötü karşılanıyor.

Jüri ne sorar?

“Güvenirlik ile geçerlik arasındaki fark nedir?”

Klasik soru. Güvenirlik tutarlılık — aynı şeyi tekrar ölçtüğünde benzer sonuç vermesi. Geçerlik, ölçeğin gerçekten iddia ettiği şeyi ölçmesi. Bir ölçek tutarlı olup yanlış şeyi ölçüyor olabilir; alfa bunu göstermez.

“Alfayı yükseltmek için ne yaptın?”

Doğru cevap “bir şey yapmadım, ölçeği olduğu gibi kullandım”. Madde attıysan bunu söylemek zorundasın ve gerekçesinin “alfa yükselsin diye” olmaması gerekiyor.

“Ters maddeleri çevirdin mi?”

Kısa ve net bir soru; cevabı da net olmalı. Hangi maddelerin ters olduğunu ve bunu uyarlama makalesinden doğruladığını söyleyebilmelisin.

İlgili sayfalar

• Ölçek rehberleri — kullandığın ölçeğin kendi sayfası varsa oradaki uyarılara da bak.
• Ölçek izni — uyarlama makalesine ulaşmanın en kolay yolu, izin isterken aynı kişiden sormak.
• Kaç kişiye uygulamalıyım — örneklem çeşitliliği alfayı da etkiliyor.