Belirti tarama ölçekleri

⛔ Hiçbiri tanı koymaz

Bu sayfadaki 13 ölçek son iki yılda 335 tezde kullanılmış ve hepsinin ortak bir özelliği var: tarama aracıdırlar. Yani kişinin kendi bildirdiği belirti düzeyini ölçerler — tanı koymazlar.

Aradaki fark tezini koruyan şey. Tanı, klinik görüşmeyle konur. Senin elinde bir anket var ve o anket şunu söylüyor: bu kişi bu hafta şu kadar belirti bildirdi. Sınav dönemindeki bir öğrenci, yeni ayrılmış biri, yorgun bir çalışan eşiğin üstüne çıkabilir — bunların hiçbiri tanı değil.

Pratik karşılığı şu cümle farkı: “katılımcıların şu kadarında depresyon saptanmıştır” kurulamaz; “katılımcıların şu kadarı kesme puanının üzerinde depresif belirti bildirmiştir” kurulabilir. Uzun geliyor ama savunulabilir olan bu.

Ne kadar geniş tarayacaksın?

Bu ailedeki ölçekler kaliteye göre değil, kapsama göre ayrışıyor. Üç kademe var ve seçimin araştırma sorunun kaç belirti alanına dokunduğuna bağlı.

1. Tek alan. Yalnızca depresif belirtiyle ya da yalnızca kaygıyla ilgileniyorsan, o alanı ölçen araç yeterli ve daha ayrıntılı ölçer.
2. Birkaç alan birlikte. Depresyon, kaygı ve stresi birden ölçmen gerekiyorsa üçünü tek formda veren araçlar var — üç ayrı ölçek uygulamaktan kısa oluyor.
3. Çok alanlı genel tarama (65 tez). Amacın belirli bir belirtiyi değil genel psikolojik sıkıntı düzeyini ölçmekse bu gruba bakarsın.

Ne yapmalı: önce hipotezini yaz, sonra ölçeği seç. “Daha kapsamlı olsun” diye üst üste belirti ölçeği eklemek üç sorun üretiyor: anket paketi uzuyor, katılımcı yoruluyor, ve analize girmeyen ölçekler bulgular bölümünü şişiriyor. Bir de aşağıdaki etik yük artıyor.

İki Beck’i karıştırma

Beck Depresyon Envanteri (103 tez) ve Beck Anksiyete Envanteri (63 tez) aynı geleneğin iki ayrı aracı. Adları benzediği için tezlerde karışıyorlar, oysa farklı şeyleri ölçüyorlar ve ayrı izin gerektiriyorlar. Üçüncü bir Beck aracı da bu ailede: umutsuzluk, yani geleceğe dair olumsuz beklenti — depresyonla ilişkili ama aynı şey değil.

Bu ailede izin konusunda ayrı bir dikkat gerekiyor: Beck araçları ticari olarak lisanslanabilen araçlardan, yani uyarlamayı yapan akademisyenin izni yanında yayıncı tarafında da bir koşul çıkabiliyor. Bunu veri toplamadan çok önce netleştir.

Beck Depresyon Envanteri’nin ayrıntılı rehberini ayrı yazdık — kesme puanıyla grup ayırmanın neden riskli olduğu orada.

Durumluk kaygı mı, sürekli kaygı mı?

Kaygı ölçen araçların bir kısmı iki ayrı kaygıyı birbirinden ayırıyor ve bu ayrım tezinin sorusunu doğrudan ilgilendiriyor.

• Durumluk kaygı: kişinin şu anda hissettiği kaygı. Sınavdan önce yüksek, sonra düşük olabilir.
• Sürekli kaygı: kişinin genel olarak kaygılı olma eğilimi. Görece kalıcı bir özellik gibi düşünülüyor.

Hangisini ölçtüğünü bilmeden yorum yazamazsın. Bir müdahalenin ya da bir olayın etkisine bakıyorsan durumluk tarafı anlamlı — sürekli kaygının kısa sürede değişmesi beklenmiyor. Kişisel bir yatkınlıkla ilişki arıyorsan sürekli tarafı.

Bir de şu var: verimizde bu grupta 4 ayrı kayıt görünüyor ve adları birbirine çok yakın. Bunlar farklı araçlar değil, büyük ihtimalle aynı aracın farklı adlarla anılması — kimi tez envanter diyor, kimi ölçek, kimi yalnızca sürekli kaygı bölümünü kullanıp öyle adlandırıyor. Sonuç: bu araçla çalışan literatür dört ayrı ada bölünmüş durumda.

Ne yapmalı: künyeye bak, ada değil. Ve literatür taramasını tek adla yapma — aynı aracı kullanan çalışmaların bir kısmı diğer adların altında duruyor.

Ailedeki ölçekler, kapsamına göre

Kullanım sıklığına göre sıralı.

Bu ailenin etik yükü ayrı

Diğer ölçek ailelerinde etik kurul genelde standart işliyor. Burada durum farklı: bu ölçekler sıkıntı düzeyi yüksek katılımcıları ortaya çıkarıyor. Bu, araştırmanın doğal sonucu ama sorumluluk da getiriyor.

Etik kurul başvurunda üç şeyi yazmış olman bekleniyor:

1. Yönlendirme planı. Puanı yüksek çıkan ya da formu doldururken rahatsız olan katılımcı ne yapacak? Formun sonunda başvurabileceği bir yer bırakmak genelde yeterli oluyor.
2. Katılımcıya ne söylediğin. Ölçeğin tanı koymadığını katılımcının da bilmesi gerekiyor; bilgilendirilmiş onam metninde bu yazılı olmalı.
3. Kimden veri topladığın. Klinik bir grupla çalışacaksan kurum izni de gerekiyor ve süreç uzuyor.

Bunlar veri toplamadan önce planlanır. Jüri “puanı yüksek çıkanlar için ne yaptın” diye sorduğunda cevabın etik kurul başvurunda yazılı olmalı — sonradan üretilemiyor.

• Etik kurul rehberi
• Hazır izin maili şablonu

Bu ailede olmayanlar

Verimizde sosyal kaygı, sınav kaygısı, ölüm kaygısı, sağlık anksiyetesi, gelecek kaygısı gibi belirli bir kaygı türünü ölçen ölçekler de var. Onları bu aileye koymadık, çünkü farklı bir soru soruyorlar: genel belirti düzeyini taramıyorlar, tanımlı bir bağlamdaki kaygıyı ölçüyorlar.

Araştırma sorun “öğrencilerin sınav kaygısı” gibi tanımlı bir alandaysa, genel bir kaygı ölçeği o soruyu tam karşılamıyor — ve tersi de geçerli.

⛔ Bu ölçekler birbirinin yerine geçmez

Aynı aileden olsalar bile puanları birbiriyle kıyaslanamaz. Madde sayıları, puanlama aralıkları ve kesme puanları farklı; senin ortalaman başka bir araçla çalışmış bir çalışmanınkiyle yan yana konulamaz.

Karşılaştırabileceğin şey ilişkilerin yönü ve gücü: “bizde de depresif belirti ile şu arasında pozitif ilişki bulundu” demek meşru. Ham ortalamaları ya da “yüzde kaçı eşiğin üstünde” oranlarını farklı araçlar arasında karşılaştırmak değil.

Seçtikten sonraki adımlar

• Kullanım izni al — bu ailede lisans koşulu çıkabilir, erken sor.
• Etik kurul onayı al — yönlendirme planıyla birlikte, veri toplamadan önce.
• Kaç kişiye uygulayacağına karar ver
• Ters maddeleri çevirmeyi atlama
• Cronbach alfan düşük çıkarsa