Ölçek rehberi
Psikolojik Esneklik Ölçeği
Tezinde nasıl kullanılır?
Bu yazı sıfırdan başlıyor. İstatistik bilmene gerek yok.
Bu ölçek neyi ölçüyor?
Psikolojik esneklik, kabul ve kararlılık terapisi (ACT) geleneğinden geliyor: rahatsız edici bir duygu ya da düşünce varken bile kişinin kendi değerlerinin yönünde hareket edebilmesi. Anahtar kelime kabul — duyguyla savaşmadan onunla birlikte yaşayabilmek. Kaçınma bunun tersi.
Son iki yılda 51 tezde kullanılmış (46 yüksek lisans, 5 doktora). En sık birlikte kullanıldığı ölçek Kabul ve Eylem Formu (4 tez) — ikisi aynı ACT süreçlerini farklı açılardan ölçüyor.
Ölçeği henüz seçmediysen önce şuraya bak: esneklik ölçekleri — psikolojik mi, bilişsel mi.
Bu ölçekle ne yapılıyor?
En sık yapılan analiz korelasyon (25 tez). Ardından aracı analizi (20 tez): psikolojik esneklik çoğu modelde stres ile bir sonuç arasında aracı değişken olarak test ediliyor.
Yüksek puan ne demek — esneklik mi, kaçınma mı?
Psikolojik esneklik ölçen araçların çoğu aslında deneyimsel kaçınmayı ölçüyor — “acı veren düşüncelerimden kurtulmam gerekir” gibi maddelerle. Bu araçlarda yüksek puan düşük esnekliktir. “Esneklik” puanı elde etmek için ters puanlama yapman gerekiyor.
Öğrencilerin sık hatası: ters puanlamadan “esneklik puanı arttıkça” diye yazmak, ya da tersini yapıp yön karışıklığıyla bütün yorumu ters çevirmek.
Ne yapmalı: kullandığın aracın hangi yönde puanlandığını (yüksek puan = esneklik mi, kaçınma mı) uyarlama makalesinden doğrula ve yöntem bölümünde açıkça yaz. Ters madde ve ters puanlama konusunu ayrıca anlattık.
Bilişsel esneklikle karıştırma
“Esneklik” Türkçede iki ayrı gelenekte iki ayrı şey: psikolojik esneklik (bu sayfa, ACT) ve bilişsel esneklik (zihnin bakış açısı değiştirebilmesi, farklı kuram, farklı ölçekler). Tarama yaparken tek terimle arama yaparsan iki literatürü birbirine karıştırırsın ve jüri de genelde tam buraya girer.
İki esnekliğin farkını ve hangi ölçeğin hangi tarafta olduğunu ayrı yazdık.
Kaç kişiye uygulamalıyım?
Örneklemini özetinde yazan 38 tezin ortancası 341 kişi. Ölçek genellikle aracı ve düzenleyici modellerde kullanıldığı için örneklem ihtiyacını da o modelin gereği belirliyor.
İzin ve etik kurul
Hangi psikolojik esneklik aracını kullanacaksan onu Türkçeye uyarlayan akademisyene yaz. Bu ailede birden çok araç olduğu için önce künyeyi netleştir, sonra doğru kişiye başvur.
Jüri ne sorar?
“Ölçeğin puan yönü ne — yüksek puan esneklik mi?”
Net cevap verebilmen ve ters puanlama yaptıysan bunu göstermen gerekiyor.
“Psikolojik esneklik mi ölçtün, bilişsel esneklik mi?”
İki kavramı ayırdığını ve doğru literatürle yazdığını göstermen gerekiyor.
“Hangi psikolojik esneklik ölçeğini kullandın?”
Tam künye — kim geliştirdi, kaç madde, kaç alt boyut.
Puan yönü, ters puanlama, aracı model…
Yön bir kez ters kurulursa bütün bulgular ters okunur. İstersen analizi biz yapalım, sen savunmada anlat.