Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği (RBSÖ)

Bu ölçek neyi ölçüyor?

Kişinin kendine dair genel değer yargısını ölçüyor — “genelde kendimden memnunum”, “kendime karşı olumlu bir tutumum var”. On madde, hızlı, ücretsiz. Alanın standardı.

Son iki yılda 63 tezde kullanılmış (59 yüksek lisans, 4 doktora). Bu, ölçeğin ne kadar oturmuş olduğunu gösteriyor — ama bir tartışma noktası hâlâ canlı, ve bu sayfanın büyük kısmı onunla ilgili.

Ölçeği henüz seçmediysen önce şuraya bak: benlik saygısı, öz-yeterlik ve öz-şefkat aynı şey değil — üçünü karıştırmak en sık yapılan hata.

Bu ölçekle ne yapılıyor?

En sık yapılan analiz korelasyon (33 tez). Hemen ardından grup karşılaştırması geliyor: ANOVA 23 tezde, t-testi 20 tezde. (Bir tez ikisini birden yapabildiği için bu sayılar toplanmaz.) Öğrenciler benlik saygısını cinsiyet, sınıf, gelir gibi değişkenlere göre sık karşılaştırıyor.

Tek boyut mu, iki boyut mu?

RBSÖ kuramsal olarak tek boyut — küresel benlik saygısı — tasarlanmış. Ama ölçekte ters yazılmış maddeler var (“Zaman zaman kendimi hiç işe yaramaz hissediyorum”), ve faktör analizi çoğu zaman bu ters maddeleri ayrı bir faktör gibi gösteriyor.

Bunun gerçek bir ikinci boyut mu, yoksa yalnızca ters maddelerin yarattığı bir ölçüm yanlılığı mı olduğu yıllardır tartışılıyor. Alanın çoğunluğu bunu yanlılık kabul edip tek toplam puanla ilerliyor — senin için de en yaygın ve savunulabilir yol bu.

Ne yapmalı:

• Ters maddeleri çevir — bu atlanınca güvenirlik düşük çıkıyor.
• Tek toplam puan kullan; iki faktör çıktıysa bunu bir ölçüm etkisi olarak yorum bölümünde belirt, ayrı boyutlar gibi raporlama.
• İki boyutu gerçekten incelemek istiyorsan Rosenberg değil, İki Boyutlu Benlik Saygısı Ölçeği zaten bu ayrım için tasarlanmış.

Grup karşılaştırması yaparken

Benlik saygısını cinsiyete ya da başka bir gruba göre karşılaştırdığında, ölçeğin o gruplarda aynı şeyi ölçtüğünü varsaymış oluyorsun (ölçüm eşdeğerliği). Bu her zaman doğru olmayabilir — farklı gruplar aynı maddeyi farklı anlayabilir.

Tez düzeyinde bunu formal olarak test etmen beklenmeyebilir, ama en azından bir sınırlılık olarak yazmak jürinin “bunu kontrol ettin mi” sorusunu azaltıyor.

Kaç kişiye uygulamalıyım?

Örneklemini özetinde yazan 43 tezin ortancası 261 kişi. Ölçek kısa ve genel örneklemlere kolay uygulandığı için sayılar makul; asıl belirleyici yine kuracağın model.

Kaç kişi gerektiğini baştan anlattık.

İzin ve etik kurul

RBSÖ’nün Türkçede birkaç uyarlaması var. Kullanacağın sürümü uyarlayan akademisyene yaz. Ölçek kısa ve yaygın olduğu için izin süreci genelde sorunsuz işliyor.

• Hazır izin maili şablonu
• Etik kurul rehberi

Jüri ne sorar?

“Faktör yapısını nasıl ele aldın?”

İki faktör çıktıysa bunu nasıl yorumladığını sorar. Beklenen cevap: ters madde kaynaklı bir ölçüm etkisi olarak değerlendirdim, tek toplam puanla ilerledim.

“Ters maddeleri çevirdin mi?”

Evet — hangi maddeler olduğunu bilmen gerekiyor.

“Grupları karşılaştırırken ölçüm eşdeğerliğini kontrol ettin mi?”

Etmediysen bunu sınırlılık olarak yazmış olman gerekiyor.